नेपालमा असार १५ लाई सरकारी स्तरबाटै धान दिवस मनाइन्छ । विसं २०६१ सालदेखि सरकारले धान दिवस मनाउन थालेको हो । धान दिवसको अवसरमा खेतहरुमा गएर ‘सुकिलामुकिला’हरुले पनि रोपाईको आनन्द लिन्छन् ।

पछिल्लो समय भने नेपालमा रहेका विदेशी पर्यटकहरुसमेत धान दिवसप्रति उत्साहित हुने गरेको देखिएको छ । तर, सरकार र सरोकारवाला पक्षहरुले यसलाई फगत शुभकामना आदान प्रदान र समाजिक संजालमा तस्विर पोष्ट गर्ने औपचारिकतामा सिमित गर्दा धान दिवसबाट अपेक्षाकृत फाइदा पुग्न सकेको छैन । यथार्थतामा असार १५ उत्पादन बढाउन, आर्थिक अवस्था सुधार गर्न होइन कि तमासा देखाउने पर्वको रुपमा मात्रै सिमित भएको छ ।

उता, एशियाली मुलुक भियतनामले भने धान दिवस कहिल्यै मनाउँदैन । तर, धान रोपाई हेर्नको लागि विश्वभरका पर्यटकहरु भियतनाम पुग्छन् ।

भियतनाम राष्ट्रिय पर्यटन प्राधिकरण  (National Authority of Tourism - VNAT) काअनुसार भियतनामले ‘धानको गरा केन्द्रित पर्यटन’ लाई प्रवर्द्धन गरिरहेको छ । विशेषगरी रोपाईको समय र धान पाकेर सुनौलो हुने (सेप्टेम्बर-अक्टोबर) हेर्न र त्यहाँका रैथाने समुदायसँग कृषि अनुभव लिन कुल विदेशी पर्यटकमध्ये करिब १५% (वार्षिक १८ लाख पर्यटक) ती क्षेत्रहरूमा पुग्ने गर्छन् । भियतनाममा वार्षिक करिब १ करोड ८० लाखसम्म अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकहरू पुग्ने गरेका छन्। त्यसले त्यहाँको समग्र अर्थतन्त्रमा निकै ठूलो प्रभाव पारेको छ ।

भियतनाममा धान खेती र परम्परागत रोपाईंलाई पर्यटनसँग जोडेर कृषि पर्यटनको राम्रो विकास गरिएको छ। भियतनाममा निश्चित दिन नभए पनि, डिसेम्बरको चामल महोत्सव र सेप्टेम्बरको नयाँ धान उत्सव नै त्यहाँका मुख्य धान दिवसहरू हुन्। भियतनाममा धान रोपाईं र हरियाली तथा सुनौला गराहरू हेर्न मुख्य गरी दुई प्रकारका पर्यटकहरू पुग्छन् ।

युरोपेली र अमेरिकी पर्यटकहरू फ्रान्स, जर्मनी, संयुक्त राज्य अमेरिका, बेलायत, चीन, दक्षिण कोरिया, जापान र ताइवानका पर्यटकहरू भियतनामी किसानहरूको परम्परागत जीवनशैली, धान रोप्ने तरिका र स्थानीय संस्कृतिमा बढी चासो राख्छन्। उनीहरू प्रकृतिको नजिक रहेर गरिने फुर्सदिलो यात्रा मन पराउने भएकाले धान खेतमै पसेर हिलो छ्याप्ने र रोपाईंको अनुभव लिने गर्छन्।

भियतनामको (Sa Pa), मु काङ चाई (Mu Cang Chai) र मेकोङ डेल्टा (Mekong Delta) का भिराला र कलात्मक धानका गराहरू उनीहरूका लागि मुख्य आकर्षण हुन्। विशेष गरी फोटोग्राफी र सामाजिक सञ्जालका लागि दृश्यावलोकन गर्न उनीहरू त्यहाँ पुग्छन्।

पर्यटकहरूले कति खर्च गर्छन् ?

कृषि पर्यटनमा आउने पर्यटकहरूको खर्च उनीहरूको बसाइ र गन्तव्य अनुसार फरक हुन्छ ।एकजना सामान्य अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकले ग्रामीण कृषि क्षेत्रमा बस्दा प्रतिदिन ५० देखि १५० अमेरिकी डलर सम्म खर्च गर्छन्। यसमा होमस्टे वा रिसोर्टको बसाइ, रैथाने खाना र गाइडको शुल्क समावेश हुन्छ।

विशेष प्याकेज र गतिविधि खर्चः

धान रोपाईंको प्रत्यक्ष अनुभव लिने जस्ता १-२ दिने विशेष टुर प्याकेजहरूको मूल्य ४० देखि १०० डलरसम्म पर्छ । यसमा पर्यटकहरूले आफैं हिलोमा चढेर धान रोप्ने, परम्परागत हलो जोत्ने र स्थानीय किसानसँगै खानपान गर्ने अवसर पाउँछन्। कुल बसाइ खर्च उत्तरका हिमाली क्षेत्र जस्तैमा ३ देखि ५ दिन बिताउने पर्यटकहरूले प्रतिव्यक्ति ३०० देखि ७०० डलर सम्म खर्च गर्ने गरेको देखिन्छ।

सरकारले कस्ता कार्यक्रमहरू संचालन गर्छ  ?

भियतनाम सरकारले कृषि र पर्यटनलाई एकसाथ प्रवर्द्धन गर्न रणनीतिक रूपमा नीति तथा कार्यक्रमहरू लागू गरेको छ । 

नयाँ ग्रामीण विकास कार्यक्रम  (New-Style Rural Development Program)

सरकारले देशका ग्रामीण क्षेत्रहरूलाई पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न विशेष बजेट विनियोजन गरेको छ। उदाहरणका लागि, राजधानी हनोई वरपरका दर्जनौं ग्रामीण क्षेत्रलाई कृषि र परम्परागत कला संस्कृति प्रदर्शन गर्ने पर्यटन केन्द्रको रूपमा तोकिएको छ।