नेपालको सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा पछिल्लो समय देखिएको उत्साहजनक प्रगतिलाई सामाजिक सुरक्षा कोषको तथ्याङ्कले स्पष्ट रूपमा पुष्टी गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को असार मसान्तसम्म कोषमा संकलित योगदानले सो कुरा पुष्टि गरेको हो ।

असार मसान्तसम्म कोषमाएक खर्ब १६ अर्ब ७१ करोड ८९ लाख ५० हजार ५२५ रुपैयाँको योगदान रकम संकलित भएको छ । जसले मुलुकको वित्तीय प्रणालीमा ठूलो हिस्सा ओगट्नुका साथै श्रमिकको भविष्य सुरक्षित गर्ने बलियो आधार खडा गरेको छ। जुन पूँजी २३ हजार ४९० सूचीकृत रोजगारदाता र ३० लाख ४३ हजार २०० योगदानकर्ताको सामूहिक विश्वासको परिणाम हो। विशेषगरी वैदेशिक रोजगारीमा रहेका श्रमिकहरूलाई समेत यस प्रणालीमा आबद्ध गर्ने सरकारको पछिल्लो नीतिले कोषको दायरालाई व्यापक बनाउन र योगदान रकम वृद्धि गर्न उत्प्रेरकको भूमिका खेलेको देखिन्छ।

कोषको कार्यक्षमतालाई यसले प्रवाह गरेको दाबी भुक्तानीको प्रकृतिबाट पनि विश्लेषण गर्न सकिन्छ। कुल २१ अर्ब २७ करोड १ लाख २० हजार २५२ बराबरको दाबी भुक्तानीमध्ये सबैभन्दा ठूलो हिस्सा अवकाश दाबी (१७ अर्ब ६ करोड ४५ लाख ४१ हजार ६१ रुपैयाँ) ले ओगटेको छ। यसले श्रमिकहरूले आफ्नो सेवाकाल पछिको सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकता दिएको संकेत गर्दछ। यसका अतिरिक्त, औषधि उपचार, स्वास्थ्य तथा मातृत्वतर्फ ३ अर्ब ५२ करोड ५ लाखभन्दा बढी खर्च हुनु र दुर्घटना, अशक्तता तथा आश्रित परिवार सुरक्षातर्फ करोडौँ रुपैयाँ परिचालन हुनुले श्रमिकको जीवनमा आइपर्ने भैपरी आउने जोखिम न्यूनीकरण गर्न कोष एक भरपर्दो मेरुदण्ड सावित भएको देखिन्छ।

कोषप्रतिको बढ्दो आकर्षण र जनचासोका पछाडि पेन्सन तथा औषधि उपचार जस्ता लोककल्याणकारी कार्यक्रमहरू नै मुख्य कडी हुन्। सङ्कलित ठूलो रकमलाई निष्क्रिय नराखी विभिन्न उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी गर्ने कोषको सुरुवाती कदमले यसको दिगोपन र थप प्रतिफलको सुनिश्चितता समेत गरेको छ। यसरी एकातिर योगदानकर्ताको सङ्ख्या ३० लाख नाघ्नु र अर्कोतिर अर्बौँको दाबी भुक्तानी पारदर्शी रूपमा हुनुले नेपालमा सामाजिक सुरक्षाको अवधारणाले पूर्ण रूपमा संस्थागत स्वरूप ग्रहण गरिसकेको विश्लेषण गर्न सकिन्छ।